Department of Sociolinguistics and Lexicography UG Slang

UG Slang

Projekt Slang Studentów Uniwersytetu Gdańskiego

WPROWADZENIE

Slang Studentów Uniwersytetu Gdańskiego to bodaj jedyny w Polsce stały projekt badawczy zakładający systematyczne gromadzenie słownictwa slangowego używanego przez studentów i cykliczne wydawanie słownika zawierającego najnowszy slang. Celem rozpoczętego w 2008 roku projektu jest monitorowanie zmian w najnowszej polszczyźnie oraz dostarczanie ekwiwalentów do przekładu slangu angielskiego, czym zakład Socjolingwistyki i Leksykografii zajmuje się na co dzień. Słownictwo zbierają sami studenci, oni też mają wpływ na ostateczną weryfikację materiału hasłowego. Bezpośrednim rezultatem projektu jest pierwsze wydanie „Słownika slangu studentów Uniwersytetu Gdańskiego”. Zawiera on 2500 haseł i 6000 cytatów ilustrujących kontekstowe użycie wyrazów; uzupełnia go esej stanowiący przystępne wprowadzenie do slangu polskiego oraz listy tematyczne grupujące słownictwo slangowe z wybranych dziedzin. Poniżej zamieszczamy bardziej szczegółowe informacje dotyczące projektu, pochodzące ze wstępu do słownika.

DEFINICJA

Slang to, lapidarnie rzecz ujmując, język potoczny — tyle że bardziej. Chcąc zdefiniować go pełniej powiemy, że slang to najbardziej potoczny, niekonwencjonalny i ekspresywny styl języka. Składają się nań wyrazy już istniejące, którym przypisano nowe znaczenia, modyfikacje tychże wyrazów oraz całkowicie nowe wytwory słowne, a więc neologizmy lub zapożyczenia. Slang postrzegany jest też jako twór bardzo nieformalny, dosadny i czasem wulgarny, a także obfitujący w synonimy i niezwykle szybko się zmieniający. Jest używany głównie w mowie i najczęściej przez określone grupy społeczne, zastępując określenia standardowe dla wyrażenia dodatkowych informacji: społecznych, psychologicznych lub retorycznych. (...) Slang występuje w każdym języku, choć bywa określany rozmaicie. W polskiej tradycji językoznawczej zamiast slangu funkcjonują takie określenia jak: polszczyzna potoczna, socjolekt, intersocjolekt, argotyzm, a czasem też gwara, profesjolekt i żargon. Ocenia się, że slang stanowi co najmniej kilkanaście procent słownictwa używanego przez przeciętnego użytkownika języka (w tym polskiego) i że najchętniej posługują się nim określone grupy środowiskowo-zawodowe (w tym studenci). Jest więc ważną częścią języka i zasługuje na szczególną uwagę językoznawców. [Dokładne rozumienie terminu slang oraz jego charakterystykę zawiera zamieszczony w słowniku esej pt. „Slang jako zjawisko językowe”; znajdują się w nim również informacje o formie, znaczeniu, tematyce, użytkownikach i funkcjach slangu]

STUDENCI

Studenci stanowią istotną grupę twórców, użytkowników i propagatorów slangu. Są niezwykle kreatywni, mają ukształtowaną świadomość językową i slangu używają na ogół z wyboru. Ponadto słownictwo, którym się posługują podczas studiów, pozostaje z nimi na długie lata, powracając później w życiu zawodowym i rodzinnym. Studenci UG nie są tu wyjątkiem. Gdański uniwersytet to prężnie rozwijająca się uczelnia z ponad trzydziestoma tysiącami studentów, będąca jednym z istotnych centrów akademickich w Polsce. Z socjolingwistycznego punktu widzenia jest to społeczność nader interesująca, która stanowi wdzięczny obiekt badań nad slangiem.

BADANIA

Istotą slangu jest słownictwo, a badania tej najszybciej zmieniającej się odmiany języka najwięcej miejsca znajdują właśnie w leksykografii. W Polsce wśród ważniejszych pozycji dotyczących tego, co określilibyśmy slangiem ogólnopolskim, wymienić należy Słownik polszczyzny potocznej J. Anusiewicza i J. Skawińskiego (1996) oraz Słownik polszczyzny potocznej M. Czeszewskiego (2006). Sporo slangu zawiera poświęcony zbliżonej formie języka Słownik eufemizmów polskich A. Dąbrowskiej (1995), slang zaś wulgarny prezentuje Słownik polskich przekleństw i wulgaryzmów M. Grochowskiego (1995). Wśród publikacji leksykograficznych dotyczących tego, co można nazwać slangiem młodzieżowym, należy wymienić Słownik slangu młodzieżowego M. Czeszewskiego (2001) i Totalny słownik najmłodszej polszczyzny B. Chacińskiego (2007). Natomiast tego, co określilibyśmy slangiem studenckim, dotyczy praktycznie tylko jedno opracowanie — Słownik gwary studenckiej L. Kaczmarka, T. Skubalanki i S. Grabiasa (1994), choć zbliżone słownictwo prezentuje również Słownik gwary uczniowskiej K. Czarneckiej i H. Zgółkowej (1991). Są to wszystko słowniki niezwykle cenne, rejestrują słownictwo w większości nienotowane w innych publikacjach i stanowić mogą przyczynek do refleksji nad polszczyzną i jej rozwarstwieniem stylistyczno-społecznym.

PROJEKT

Slang Studentów Uniwersytetu Gdańskiego to stały projekt badawczy, prowadzony pod kierownictwem prof. Macieja Widawskiego, egidą Zakładu Socjolingwistyki i Leksykografii IA UG i przy współpracy studentów UG. Projekt, wzorowany częściowo na doświadczeniach socjolingwistów amerykańskich, zakłada systematyczne gromadzenie slangu studenckiego i jego opracowywanie w formie słownika, który będzie cykliczne uaktualniany. Pozwoli to śledzić zmiany w słownictwie slangowym studentów, a więc i w najnowszej polszczyźnie. Ponadto dostarczy materiału do analizy socjolingwistycznej języka studentów i będzie użyteczny w szerszych badaniach tej grupy społecznej. Po trzecie, dostarczy świeżych ekwiwalentów potrzebnych w opisie i tłumaczeniu slangu angielskiego, czym nasz Zakład zajmuje się na co dzień. Nie jest to zresztą pierwsza próba kontrastowania ze sobą slangu obydwu języków: napisany prawie dwie dekady temu Słownik slangu i potocznej angielszczyzny (1992) autorstwa M. Widawskiego — pierwsze tego typu opracowanie kontrastywne w kraju i za granicą — zawierał kilka tysięcy angielskich wyrażeń slangowych opatrzonych polskimi ekwiwalentami, zgromadzonymi w dużej mierze dzięki studentom. Przy częściowej współpracy studentów UG powstał też inny słownik autorstwa M. Widawskiego, wydany w USA The Polish English Dictionary of Slang and Colloquialism (1998), jedyny dotąd słownik slangu polskiego dla cudzoziemców. Warto odnotować, że taka praktyka kontrastywna dostarcza sporo wymiernych korzyści: poza ewidentnym zastosowaniem w przekładzie slangu uwypukla jego uniwersalne cechy, pozwala też — z perspektywy innego języka — na szersze spojrzenie na slang.

METODOLOGIA

Pierwszym przyjętym założeniem metodologicznym jest to, że slang — wraz z przykładami ilustrującymi użycie — zbierają sami studenci UG; muszą to być osoby obecnie studiujące na UG, nie zaś dawni absolwenci naszej uczelni. Drugim ważnym założeniem jest dokładne ustalenie tego, czego szukamy, a więc precyzyjne określenie, czym jest slang; precyzyjnie definiujemy go na prowadzonych szkoleniach, dodatkowo dysponujemy listą reprezentatywnych określeń, które mają stanowić wzorzec przy identyfikacji slangu. Trzecie ważkie założenie to ustalenie zakresu szukanego materiału: slang studentów UG można bowiem rozumieć w sensie węższym jako określenia slangowe charakterystyczne wyłącznie dla studentów UG, ale też w sensie szerszym jako wszelkie określenia slangowe używane przez naszych studentów; przyjęliśmy zakres szerszy, rejestrując całość słownictwa slangowego naszych studentów. Czwarte założenie to metoda gromadzenia materiału; dane zbieraliśmy na kilka sposobów, z których najważniejszym było prowadzenie zapisków pochodzących z miejsc, gdzie slang studencki występuje: korytarzy, sal zajęć podczas przerw, akademików i klubów studenckich; częściowo wykorzystywaliśmy ankiety, w mniejszym zaś stopniu nagrywanie i zgłoszenia internetowe, choć te dwie ostatnie metody chcemy zastosować w przyszłości. W minimalnym stopniu wykorzystywaliśmy natomiast korpusy leksykalne, a więc zbiory całych tekstów, które można przeszukiwać za pomocą wyszukiwarki; choć stanowią doskonałe narzędzie w analizie słownictwa ogólnego, jak dotąd mają znikome zastosowanie w slangu.

SŁOWNIK

Bezpośrednim rezultatem projektu jest pierwsze wydanie „Słownika slangu studentów Uniwersytetu Gdańskiego”, dostępne w księgarniach uniwersyteckich. Jest to słownik szczególny i jak sądzimy ważny. Szczególny, ponieważ zawiera specyficzne słownictwo potoczne używane przez obecnych studentów Uniwersytetu Gdańskiego (UG) na uczelni i poza nią. Ważny, gdyż prezentuje zarazem spory wycinek najmłodszej polszczyzny potocznej; w pewnym stopniu jest więc to również słownik najnowszego slangu ogólnopolskiego. Słownik zawiera 2500 haseł i 6000 cytatów ilustrujących kontekstowe użycie wyrazów. (...) Dostarczy zapewne ciekawego materiału do analizy języka studenckiego oraz do badań samych studentów jako grupy społecznej. Już pobieżne przejrzenie haseł pozwala na kilka wstępnych uwag. Pod względem językowych środków wyrazu sporo jest określeń synonimicznych kategoryzujących lub ekspresywnych, zwłaszcza wulgaryzmów, za to prawie w ogóle nie występują określenia rasistowskie; jest też sporo skrótów i oryginalnych modyfikacji wyrazowych, zdecydowanie zaś najbardziej zauważalne jest obfite stosowanie zapożyczeń z angielszczyzny. Pod względem tematyki studentów jak dawniej zajmuje nauka i studiowanie, choć można odnieść wrażenie, że wszystko dzieje się jakby szybciej, a podporządkowane jest konkretnym i pragmatycznym celom; sporo czasu pochłaniają też zarobkowanie i kwestie materialne, niewiele natomiast miejsca pozostaje na politykę i działalność społeczną; ponadto, jak zawsze, studentów absorbuje życie pozauczelniane, w którym używki i seks zajmują istotną pozycję, oraz rzeczywistość wirtualna i Internet. Na tych kilku uwagach poprzestańmy, mając nadzieję, że nasz słownik dostarczy materiału do wielu ciekawych badań. Pamiętajmy wszak, że portret studentów oparty na slangu jest raczej karykaturą niż realnym odwzorowaniem tej społeczności; z drugiej strony w każdej karykaturze jest ziarno prawdy.

Last modified: 07.05.2011